بررسی ویژگیهای هیدروژئولوژیک پهنه گسل شمال تبریز و تاثیر آن بر آبخوانهای مجاور،در محدوده صوفیان تا بستان آباد

ساختارهای زمین شناسی، بویژه گسل‌ها، می توانند بر نفوذپذیری واحدهای زمین شناسی تاثیر گذاشته و فاکتور مهمی در حرکت آب و فرآیندهای هیدروژئولوژیکی باشند. هدف اصلی این مطالعه، تعیین ویژگی‌ها و رفتار هیدروژئولوژیکی گسل شمال تبریز، تغییرات کیفیت و کمیت آب -زیرزمینی در دو سوی آن، تأثیر حضور گسل بر منابع آب زیرزمینی مجاور آن و در نهایت تأثیر آن بر پراکنش و تمرکز فعالیت های انسانی وابسته به منابع آبی همجوار آنهاست. منطقه مورد مطالعه در شمالغرب ایران و در مجاورت کلانشهر تبریز واقع شده است و شامل دو زون شرقی و غربی می شود که بر روی پهنه گسل شمال تبریز واقع شده اند.
گسل شمال تبریز، با امتداد شمالغرب-جنوبشرق، ساختار تکتونیکی برجسته ای در شمالغرب ایران محسوب می شود که با مکانیزم امتدادلغز راستگرد در مجاورت و شمال شهر تبریز واقع شده است. در بخش شمالشرقی شهر تبریز، بخشی از امتداد گسل تبریز به دلیل تغییر کاربری اراضی پوشیده شده و قابل شناسایی نمی باشد. در این مطالعه، آزمون پمپاژ دراز مدت و سایر متدهای هیدروژئولوژیک جهت شناسایی امتداد دقیق گسل بکار رفتند. بر اساس نتایج حاصل از آزمون پمپاژ، چاههای پایش واقع در بخش شمالی خطواره احتمالی گسل با وجود فاصله کمترشان به چاه پمپاژ نسبت به چاههای بخش جنوبی، در اثر پمپاژ هیچ افتی در سطح آب زیرزمینی نشان نداده اند. این در حالیست که کلیه چاههای پایش واقع در بخش جنوبی خطواره احتمالی گسل، متأثر از آزمون پمپاژ، افت سطح آب را نشان داده اند. همچنین، تفاوت آشکار در تراز آب زیرزمینی و کیفیت آن در طرفین خطواره گسل در فاصله بسیار کم، می تواند دلیلی بر رفتار مانع وار گسل در مقابل جریان آب زیرزمینی افقی عرضی در این زون باشد.
بررسی های هیدروژئولوژیک لاگ حفاری 51 حلقه چاه موجود در این زون و مطالعه هیدروژئوشیمیایی از نمونه های آب زیرزمینی آنها، نشان دهنده تأثیر زیاد عملکرد گسل شمال تبریز بر ویژگیهای هیدروژئولوژیک و کیفیت آب زیرزمینی آبخوان محلی می باشد. سنگ کف آبخوان در راستای عمود بر امتداد گسل و در فاصله ای کمتر از 200 متر، حدود 30 متر اختلاف تراز را نشان می دهد. همچنین، تغییرات زیاد در کیفیت آب زیرزمینی آبخوان طرفین گسل، نظریه رفتار مانع وار آن در برابر جریان آب زیرزمینی افقی را تائید می نماید. بر اساس نتایج حاصله، آب زیرزمینی لب شور بخش شمالی از واحدهای مارنی میوسن ارتفاعات شمالی سرچشمه می گیرند، در حالیکه واحدهای توف بخش جنوبی، حاوی آب شیرین می باشند. در نهایت، نتایج حاصله جهت تهیه مدل مفهومی هیدروژئولوژیک این زون بکار گرفته شدند.
زون غربی در شمالغرب شهر تبریز واقع شده و شامل آبخوان آبرفتی آزاد مجاور پهنه گسل شمال تبریز می باشد. این مطالعه، نشان دهنده تاثیرات شگرف گسل شمال تبریز بر ویژگیهای هیدروژئولوژیک آبخوان محلی آن می باشد. تغییرات زیاد تراز سنگ کف آبخوان و نیز ضخامت اشباع آبخوان در فاصله کمتر از 200 متر، نشان دهنده شیب نزدیک به قائم و حرکات معکوس گسل می باشند. این حرکات باعث کاهش ضخامت اشباع آبخوان در بخش شمالی گسل شده است. رفتار مانع وار گسل در برابر جریان آب زیرزمینی افقی عرضی، باعث کانالیزه شدن جریان آب به موازات امتداد گسل شده است. همچنین تغییرات فاحش کیفیت آب طرفین گسل، وجود هر گونه ارتباط هیدرولیکی بین آنها از طریق گسل را رد می کند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *